Khoản 1 Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015 giới hạn lãi vay giữa các bên dân sự ở 20%/năm. Phần lãi vượt mức đó vô hiệu. Ngân hàng và công ty tài chính thì theo luật chuyên ngành của Ngân hàng Nhà nước, nên giới hạn này không áp cho họ. Chỗ này nhiều người nhầm: thấy lãi công bố cao hơn là kết luận nơi đó sai luật, hoặc ngược lại, thấy nơi nào có giấy phép là yên tâm về lãi.
Bài này giải thích hai khung pháp lý chạy song song, mốc nào bị coi là cho vay nặng lãi và cách đổi lãi trong hợp đồng ra %/năm để tự so sánh. Muốn tính tiền lãi cụ thể, xem trước bài cách tính lãi vay tiền online.
Điều 468 Bộ luật Dân sự quy định gì?
Điều 468 nằm trong phần hợp đồng vay tài sản, gồm bốn ý chính:
- Lãi do hai bên thỏa thuận. Bên cho vay và bên vay tự thống nhất mức lãi.
- Có trần. Lãi không vượt 20%/năm của số tiền vay, tương đương 1,67%/tháng.
- Phần vượt vô hiệu. Hợp đồng ghi cao hơn thì phần vượt không được công nhận.
- Ghi có lãi nhưng không nêu mức. Khi tranh chấp, lãi tính bằng 50% mức trần tại thời điểm trả nợ.
Điều này áp dụng cho vay dân sự thông thường, như vay giữa cá nhân với nhau hoặc vay ngoài phạm vi luật tổ chức tín dụng.
Vì sao công ty tài chính cho vay cao hơn mà vẫn hợp pháp?
Điều 468 có cụm "trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác". Ngân hàng và tổ chức tín dụng, trong đó có công ty tài chính, nằm dưới luật các tổ chức tín dụng và hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước. Với cho vay tiêu dùng của công ty tài chính, Thông tư 43/2016/TT-NHNN (sửa đổi bởi Thông tư 18/2019/TT-NHNN) cho phép công ty tự ban hành khung lãi suất, gồm mức thấp nhất và cao nhất cho từng sản phẩm, áp dụng thống nhất toàn hệ thống.
Nói gọn: tổ chức tín dụng có giấy phép không bị trần của Bộ luật Dân sự, còn bên cho vay không phải tổ chức tín dụng thì bị. Hai hệ quả cho người vay:
- Lãi trên mức trần dân sự ở một công ty tài chính chưa chắc là sai luật. Nhưng đó vẫn là khoản tiền bạn phải trả, nên quyết định dựa vào khả năng trả của mình.
- Biết bên cho vay thuộc loại nào quyết định khung pháp lý áp dụng. Tên pháp nhân nằm trong điều khoản của ứng dụng, cách đối chiếu nằm trong bài kiểm tra app vay tiền có được cấp phép không.
Khi nào bị coi là cho vay nặng lãi?
Có hai mức khác nhau.
- Vượt trần dân sự: phần lãi vượt vô hiệu. Đây là hậu quả dân sự, chưa phải tội.
- Chạm ngưỡng hình sự: Điều 201 Bộ luật Hình sự quy định tội cho vay lãi nặng. Lãi từ 5 lần mức trần dân sự trở lên (từ 100%/năm) cùng với lợi bất chính từ 30 triệu đồng mới cấu thành tội. Phải đủ cả hai điều kiện.
Tín dụng đen qua app thường nằm ở vùng này. Lãi quy ra năm lên hàng trăm, có vụ cơ quan chức năng nêu tới hàng nghìn %/năm, trong khi quảng cáo chỉ khoe tốc độ giải ngân và điều kiện dễ.
Vì vậy gặp lời mời kiểu app vay tiền duyệt 100 nợ xấu với điều kiện dễ bất thường, hỏi ngược lại: người cho vay chịu rủi ro lớn như vậy thì bù bằng gì? Thường là lãi cao, phí cao hoặc cách đòi nợ gây áp lực. Duyệt dễ không có gì sai, miễn chi phí và pháp nhân rõ ràng. Nếu bạn đang bị làm phiền khi đòi nợ, xem bài bị đòi nợ quấy rối phải làm sao.
Cách quy đổi lãi trong hợp đồng ra %/năm
Bước 1: tìm lãi suất và đơn vị tính, ví dụ "2%/tháng" hoặc "0,08%/ngày".
Bước 2: đổi về %/năm. Lãi tháng nhân 12: 2%/tháng là 24%/năm. Lãi ngày nhân 365: 0,08%/ngày là khoảng 29,2%/năm.
Bước 3: xem lãi tính trên dư nợ giảm dần hay trên số tiền vay ban đầu. Cách sau cho mức lãi thực cao hơn con số ở bước 2.
Bước 4: cộng phí. Chi phí thật của khoản vay gồm lãi và các phí đi kèm, cách cộng nằm trong bài APR là gì và các loại phí ẩn khi vay app.
Ví dụ: vay 5.000.000 đồng, lãi 1,5%/tháng, 6 tháng, trả gốc đều, tính trên dư nợ giảm dần. Quy đổi 1,5% × 12 = 18%/năm. Tổng lãi cả kỳ là 262.500 đồng.
Ghi nhớ
- Cần xác định bên cho vay là ai trước khi nói về mức trần.
- Lãi thấp chưa chắc rẻ, vì phí có thể đẩy tổng chi phí lên.
- Lãi cao không bị cấm tuyệt đối, nhưng bạn có quyền biết con số thật trước khi ký.
- Hợp đồng là căn cứ chính, nên lưu lại bản đã ký.
Câu hỏi thường gặp
Lãi suất vay tối đa hiện nay là bao nhiêu?
Vay dân sự bị giới hạn ở 20%/năm theo Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015. Tổ chức tín dụng theo quy định chuyên ngành của Ngân hàng Nhà nước.
Hợp đồng ghi lãi vượt trần thì sao?
Với vay dân sự, phần vượt vô hiệu. Với tổ chức tín dụng, mức lãi theo khung do chính tổ chức đó ban hành trong phạm vi quy định.
Công ty tài chính lãi cao có bị phạt không?
Nếu họ áp dụng khung lãi suất theo quy định của Ngân hàng Nhà nước thì không vi phạm. Với người vay, đó vẫn là chi phí lớn, nên tính kỹ khả năng trả trước khi ký.
Lãi bao nhiêu thì bị coi là nặng lãi theo hình sự?
Từ 100%/năm trở lên, kèm lợi bất chính từ 30 triệu đồng.
Lời kết
Biết ai là bên cho vay, lãi tính theo đơn vị nào và trên khoản nào, cộng thêm phí gì: ba thông tin này quyết định chi phí thật của khoản vay. Phần còn lại là con số bạn tự quy đổi được trong vài phút.
Đọc tiếp bài APR là gì và các loại phí ẩn khi vay app để cộng đủ chi phí, hoặc quay lại phần tổng quan cách tính lãi vay tiền online.